Europese commissie coronavirus en agenda Raad algemene zaken ; versterking rechtsstaat binnen de unie.

Bij interesse:

Europese Commissie: geen overhaaste maatregelen tegen coronavirus – Hoofdinhoud maandag 24 februari 2020, 11:10 gewijzigd

en verder:

Raad algemene zaken agenda 25 februari 2020

onderdeel:

Mededeling van de Commissie “Versterking van de rechtsstaat binnen de Unie – Een blauwdruk voor actie”

 

  • De eerbiediging van de rechtsstaat was ook een belangrijk thema in de campagne voor de Europese verkiezingen van 2019. De Europese politieke partijen buigen zich nu over de vraag of partijen die de rechtsstaat en de gemeenschappelijke waarden van de EU ter discussie stellen, uit hun midden moeten worden verwijderd.
  • Tot slot roept de Commissie ook de Europese politieke partijen op ervoor te zorgen dat hun nationale leden de rechtsstaat naar behoren eerbiedigen en in hun pan-Europese programma’s aansluiten bij de nadruk die op de rechtsstaat wordt gelegd. Verordening nr. 1141/2014 betreffende het statuut en de financiering van Europese politieke partijen en Europese politieke stichtingen vereist42 dat zij, met name in hun programma en bij hun activiteiten, de waarden waarop de Unie berust, als verwoord in artikel 2 VEU, eerbiedigen.43 Wanneer de Commissie redenen heeft om aan te nemen dat de eerbiediging van deze waarden in twijfel kan worden getrokken, kan zij de Autoriteit voor Europese politieke partijen en Europese politieke stichtingen verzoeken na te gaan of aan de voorwaarden van de verordening wordt voldaan.44 Er kan een besluit worden genomen om een politieke partij of stichting uit het register te schrappen indien de Autoriteit vaststelt dat er een duidelijke en ernstige schending van deze voorwaarden heeft plaatsgevonden.
  • Gemeenschappelijke respons: handhaving op EU-niveau als nationale mechanismen falen De ontwikkeling van de bevorderende en preventieve aanpak moet de EU veel krachtiger maken en ernstige en aanhoudende problemen in verband met de rechtsstaat in de toekomst helpen tegengaan. Het is de bedoeling de noodzaak van maatregelen op EU-niveau aanzienlijk te verminderen. Wanneer nationale waarborgen op het gebied van de rechtsstaat ontoereikend lijken om de bedreigingen voor de rechtsstaat in een lidstaat aan te pakken, is het niettemin een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de EU-instellingen en de lidstaten om maatregelen te nemen die erop gericht zijn de situatie te verhelpen. Het Hof van Justitie heeft dit bevestigd. In recente arresten in het kader van inbreukprocedures en prejudiciële beslissingen heeft het Hof van Justitie de vereisten die voortvloeien uit het EU-recht inzake de rechtsstaat en, in het bijzonder, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, verder verduidelijkt.45 Het Hof heeft het belang van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de eerbiediging van de rechtsstaat voor de doeltreffende werking van de EU, andermaal bevestigd: het gelastte de opschorting van nationale wetgeving die naar het oordeel van de Commissie de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht aantast en verklaarde dat bij de organisatie van de rechterlijke macht door de lidstaten de verplichtingen uit hoofde van het EU-recht in acht moeten worden genomen. Deze beslissingen hebben een belangrijke dimensie toegevoegd aan de processen in verband met de rechtsstaat die zich op EU-niveau voltrekken en spelen een belangrijke rol bij het oplossen van de desbetreffende kwesties. Er ontwikkelt zich ook een jurisprudentie van het Hof waarin wordt benadrukt hoe systematische problemen in verband met de rechtsstaat specifieke gevolgen kunnen hebben voor de financiën van de Unie.46
  • De deskundigheid van de organen van de Raad van Europa of andere onafhankelijke organen kan worden ingeroepen door een lidstaat die wordt geconfronteerd met een procedure inzake de rechtsstaat, niet alleen ter oplossing van het probleem, maar ook om te getuigen van goede trouw en om een constructieve dialoog te vergemakkelijken.51 Het advies van dergelijke organen kan ook worden gevraagd wanneer er met betrekking tot een specifieke kwestie geen duidelijk gedefinieerde parameters zijn. Voor een doeltreffende EU-aanpak op het gebied van de rechtsstaat en voor de geest van loyale samenwerking is het essentieel ervoor te zorgen dat er snel uitzicht is op de-escalatie of stopzetting van het formele rechtsstaatproces zodra de betrokken lidstaat de nodige stappen heeft ondernomen om de eerbiediging van de rechtsstaat te herstellen.
  • V. CONCLUSIE EN VOLGENDE STAPPEN
    De handhaving van de rechtsstaat is een gedeelde verantwoordelijkheid van alle EUinstellingen en van alle lidstaten. Alle partijen moeten deze verantwoordelijkheid op zich nemen en hun rol vervullen. Naast de maatregelen die in het kader van deze mededeling moeten worden genomen, heeft de Commissie zich ertoe verbonden het debat voort te zetten en binnen haar eigen bevoegdheidssfeer waar passend aanvullende maatregelen te nemen. De gemeenschappelijke doelstelling moet bestaan in de ontwikkeling van een gecoördineerde en samenhangende strategische aanpak voor de Unie waarbij alle relevante actoren betrokken zijn. Belangrijke elementen van een dergelijke strategische aanpak zijn onder meer de bevordering van een gedeelde rechtsstatelijke cultuur in de hele EU, effectieve middelen om problemen in een vroeg stadium aan te pakken via preventieve maatregelen, en de vastberadenheid om samen doeltreffend op te treden wanneer preventieve maatregelen niet volstaan om problemen te beheersen.
    Deze mededeling bevat een aantal toezeggingen en richtsnoeren ter overweging als onderdeel van de door de Commissie voorgestelde blauwdruk voor maatregelen. Er zal de komende maanden behoefte zijn aan een voorgezette follow-up in samenwerking met de andere EU-instellingen, de lidstaten en belanghebbenden. Het debat heeft een breed scala aan positieve ideeën aan het licht gebracht die nader onderzoek verdienen en waarmee in de toekomst rekening wordt gehouden bij concrete maatregelen, in aanvulling op de maatregelen die op grond van deze mededeling worden genomen. De Commissie nodigt alle belanghebbenden uit zich in dit debat te mengen en kijkt uit naar de dialoog met het nieuw verkozen Parlement en de Raad over een gecoördineerde aanpak.
    In de tussentijd zal de Commissie haar rol als hoedster van de Verdragen ten volle blijven vervullen door passende en evenredige maatregelen te nemen ter handhaving van het EUrecht, en investeren in het versterken van de capaciteit van de EU in dit opzicht. Dat moet ertoe leiden dat de rechtsstaat in de EU wordt versterkt en dat het cruciale belang van de rechtsstaat voor alle EU-burgers en voor de EU als geheel, volledig tot zijn recht komt.