Meeste gemeenten weten weinig over onteigeningen Joods vastgoed in WOII

Meeste gemeenten weten weinig over onteigeningen Joods vastgoed in WOII

“Nederlandse gemeenten zijn niet altijd goed op de hoogte wat er allemaal in het archief aanwezig is”

Vier op de vijf Nederlandse gemeenten weten niet of tijdens de Tweede Wereldoorlog Joods vastgoed is onteigend en doorverkocht, terwijl dit wel in hun gemeente heeft plaatsgevonden. In 225 gemeenten zijn Joodse woningen, bedrijven en grond onteigend, waarbij in enkele gevallen dit vastgoed zelfs door gemeenten is aangekocht. De winst van deze handel is onder meer besteed aan het financieren van anti-Joodse maatregelen, zoals de kosten van kamp Westerbork en deportaties naar andere kampen. Dat blijkt uit onderzoek van Pointer naar de onteigening en doorverkoop van Joods vastgoed binnen Nederlandse gemeenten. 

Na terugkomst uit de werk- en concentratiekampen werden in sommige gemeenten achterstallige belastingen, zoals erfpachtcanon en straatbelasting gevraagd aan de voormalige eigenaars. In het recente verleden hebben Amsterdam en Den Haag compensatieregelingen aangeboden voor geïnde belasting in de periode dat een Joodse eigenaar geen toegang had tot zijn bezit.

Het is niet duidelijk of terugkeerders in elke gemeente te maken kregen met deze naheffingen. Rotterdam en Utrecht onderzoeken momenteel of – en zo ja, in welke vorm – zij een compensatieregeling gaan aanbieden.

Document waarin de onteigening van Joods vastgoed wordt aangekondigd.

Vergeten zwarte bladzijde

Pointer heeft de Verkaufsbücher ingezien en de gemeenten die erin voorkomen een vragenlijst gestuurd. Daarin hebben we gevraagd of de gemeenten op de hoogte zijn van onteigening van Joods vastgoed in de Tweede Wereldoorlog, of zij in het verleden compensatieregelingen hebben aangeboden, en of zij daar eventueel voor open staan om dat aan te bieden.

Voor ruim 80 procent van de ondervraagde gemeenten is de onteigening van Joods vastgoed een zwarte bladzijde in de lokale geschiedenis die zij voor het eerst zien. Voordat zij deze vragenlijst hebben ontvangen, waren zij niet op de hoogte van deze gebeurtenissen. Ruim 60 procent van de gemeenten staat ervoor open om onteigeningen en eventuele compensatieregelingen te onderzoeken, maar geven daarbij ook aan dat archiefonderzoek naar dit onderwerp enorm lastig is.

 

Hier staan van Joden onteigende panden bij jou in de buurt

Meer dan 5.000 doorverkochte panden op de kaart

Vastgoedboeken van de Duitse bezetter

De dataset waarmee alles begint: Verkaufsbücher

Vanuit dit bestand zijn alle verhalen rond het project Vastgoedboeken van de Duitse bezetter ontstaan. Een spreadsheet met ruim 7100 rijen. Met in elke rij een transactie van een woning die tijdens de Tweede Wereldoorlog veelal van Joodse mensen is onteigend en doorverkocht. De administratie hiervan werd bijgehouden in de zogeheten Verkaufsbücher. Een historisch document dat oorspronkelijk bestaat uit 18 boeken, het eerste boek (laufnummer 1-449) is verloren gegaan.

Dit unieke historische materiaal is gedigitaliseerd en doorzoekbaar gemaakt door het Nationaal Archief. In elke rij huist een potentieel verhaal over een schrijnende familiegeschiedenis, landverraders of louche notarissen.